بررسی جامع مفهوم دفتر کل توزیع شده! DLT چیست؟

دنیای نوظهور کریپتوکارنسی نیز همچون بسیاری از فناوری‌های نوین، دارای اصطلاحات خاصی است که برای درک بهتر روند کار و داشتن یک تجربه سرمایه‌گذاری موفق در این مارکت سودآور، آشنایی با آن‌ها به یک ضرورت انکار ناپذیر تبدیل شده است؛ یکی از این اصطلاحات رایج در شبکه‌های بلاک چینی، مفهوم دفتر کل توزیع شده (DLT) نام دارد. اگر جز آن دسته از افرادی هستید که مطالعات زیادی در ارتباط با فناوری نوین بلاک چین دارند، احتمالا تاکنون چندین بار برخوردهایی با اصطلاح دفتر کل توزیع شده داشته‌اید و می‌دانید که یک ارتباط بسیاری نزدیک و تنگاتنگی میان شبکه‌های بلاک چینی با DLT وجود دارد.
رشد قدرت محاسباتی و توسعه دامنه استفاده از رمزنگاری با استفاده از الگوریتم‌های نوین موجب شکل گیری اصطلاح دفتر کل توزیع شده در بازارهای مالی و معاملاتی شده و از همان روزهای اول تا به امروز، ابهامات بسیاری زیادی را نسبت به خود در ذهن مخاطبان و کاربران این مارکت‌های مالی ایجاد کرده است. عموما بسیاری از تازه‌ واردان و حتی گاها افراد حرفه‌ای به دنبال یک پاسخ جامع و ساده برای این سوال خود می‌گردند که منظور از مفهوم دفتر کل توزیع شده (DLT) چیست؟! 

با توجه به اهمیت آشنایی با این اصطلاح که منجر به راحتی ما در طول سفر به دنیای ارزهای دیجیتالی خواهد شد، ما این مقاله از بلاگ کریپتوباز را به بررسی جامع مفهوم دفتر کل توزیع شده اختصاص داده‌ایم؛ اگر شما هم در این زمینه کنجکاو هستید، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

نگاهی به تاریخچه شکل‌گیری مفهوم دفتر کل توزیع شده

با یک نگاه کلی به دفاتر کل موجود در بازارهای مالی به راحتی متوجه این واقعیت خواهیم شد که دفتر کل به دفتری اطلاق می‌شود که کلیه اطلاعات مالی نظیر نام حساب، بدهکاران، بستانکاران و مواردی از این دست، در آن به صورت کاملا مستقل از هم و به شکل دقیقی ثبت شده و به نوعی یک بخش مهم از سیستم حسابداری به شمار می‌رود؛ اما قبل از آن که بتوانیم به بحث‌های تفصیلی این مفهوم و ارائه یک تعریف جامع از DLT دست پیدا کنیم، ضرورت دارد که نگاهی به تاریخچه شکل‌گیری این مفهوم داشته باشیم تا پس از آن راحت‌تر بتوانید با مطالبی که در ادامه به آن‌ها پرداخته خواهد شد، ارتباط برقرار کنید. 

به طور کلی به هنگامی که صحبت از مباحث حسابداری می‌شود، ریشه بسیاری از اصطلاحاتی که امروزه در دنیای مالی مورد استفاده قرار می‌گیرند به عهد باستان برمی‌گردد و دفتر کل توزیع شده نیز از این قاعده مستثنی نیست و در عهد بابل باستان برای ثبت چنین اطلاعاتی از لوح‌های گلی استفاده می‌کردند که به دنبال چنین کاری، خط میخی اختراع شد! این روند به همین شکل ادامه یافته و پس از گذشتن از مراحلی نظیر ثبت اطلاعات مالی بر روی پاپیروس، چوب خط و کاغذ، در نهایت دفاتر کل دیجیتالی پا به عرصه وجود نهادند که در آن، سندهای کاغذی رفته رفته جای خود را به اسناد دیجیتالی داده و کلیه اطلاعات مندرج در آن‌ها بر روی یک پایگاه داده که از آن تحت عنوان سرور مرکزی یاد می‌شد، به ثبت رسیدند. 

ذخیره‌سازی اطلاعات در یک کامپیوتر مرکزی، هرچند در نوع خود پیشرفت قابل توجهی به شمار می‌آمد؛ اما رفته رفته معایب آن که ایجاد محدودیت‌هایی در دسترسی به اطلاعات و همچنین نداشتن شفافیت کافی بود، خود را نشان داد؛ البته موارد گفته شده تنها عیب دفتر کل دیجیتالی نبود، بلکه مسائل امنیتی نیز از جمله مباحثی بود که نگرانی‌های بسیار زیادی را ایجاد کرد و علت این امر را می‌توان در این نکته جستجو کرد که در یک حمله هکری و نابودی این پایگاه داده مرکزی، کلیه اطلاعات موجود در آن نیز از بین می‌رفت! همین مسئله سبب شد تا تکنولوژی نوین به سراغ راه‌حل بهتری برود تا بتواند امکان وقوع چنین رویدادهای تلخی را به حداقل برساند و این راه‌حل چیزی نبود جز ایجاد مفهوم جدیدی به نام دفتر کل توزیع شده!

آشنایی با مفهوم دفتر کل توزیع شده DLT

حال که با تاریخچه ایجاد فناوری دفتر کل توزیع شده آشنا شدید، احتمالا یک ذهنیت نسبتا روشنی در ارتباط با تعریف آن به دست آورده‌اید و ما برای تکمیل این ذهنیت، در این بخش از مقاله تلاش می‌کنیم تا یک تعریف جامع و ساده از این مفهوم نوظهور؛ اما محبوب! ارائه کنیم. دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger) که به آن دفتر کل اشتراکی نیز گفته می‌شود، نوعی مخزن اطلاعات و پایگاه داده بوده که بین چند نود و گره (Node) یا دستگاه‌های محاسباتی به اشتراک گذاشته شده و در هر بازه زمانی که اطلاعات جدیدی در این دفتر به ثبت می‌رسد، هر کدام از این نودها و دستگاه‌ها، نسخه قبلی موجود در نزد خود را به‌روزرسانی می‌کنند و به بیان ساده‌تر، در این حالت کلیه نسخه‌های موجود از دفاتر کل با هم برابر بوده و هیچگونه سرور مرکزی خاصی در آن وجود ندارد.

لازم به ذکر است که ماهیت دفتر کل توزیع شده در کلیه شبکه‌های بلاک چینی یکسان بوده و چیزی جز دفترچه عمومی و سیستمی به منظور مدیریت معاملات و تراکنش‌هایی همچون خرید و فروش قیمت بیت کوین BTC یا رمزارزها نیست؛ اما بلاک چین‌ها در نوع استفاده از آن برای نگهداری اطلاعات و مدیریت دفترچه، تفاوت‌هایی با هم دارند. به عنوان مثال در شبکه بلاک چین بیت کوین هر گره‌ای نسخه اصلی این دفترچه را در اختیار دارد و قادر است کلیه سوابق تراکنش‌های انجام یافته خویش را مشاهده نماید. لازم به ذکر است که سیاست‌گذاری این دفاتر به شکلی است که اعمال هرگونه تغییر در بلاک‌ها یا انجام تراکنش‌های جدید به تائید کاربران نیاز داشته و هیچ فردی به تنهایی نمی‌تواند تغییراتی در سیستم شبکه ایجاد نماید. جالب است بدانید که در ایجاد مفهوم دفتر کل توزیع شده برای حذف واسطه‌ها از سیستم کاربر به کاربر (Peer 2 Peer) که به آن سیستم همتا به همتا نیز گفته می‌شود استفاده شده است.

با توجه به برخورداری از چنین ماهیتی، به نظر بسیاری از صاحب نظران حوزه بازارهای مالی، دفتر کل توزیع شده (Distributed Ledger Technology) را می‌توان به عنوان یکی از انقلاب‌های بزرگ مالی به شمار آورد که در کنار بلاک چین می‌توان از آن به عنوان اختراع بزرگ بشری بعد از اختراع اینترنت یاد کرد که توانسته است چهره ثبت اطلاعات مالی ایمن را به طور کلی دگرگون سازد. در یک تعریف کلی از این اصطلاح می‌توان چنین بیان داشت که DLT به دفتری گفته می‌شود که دارای مرکزیت خاصی نبوده و به وسیله هیچ ارگان و نهاد دولتی یا خصوصی کنترل نمی‌شود و ساختار آن به شکلی طراحی شده که کلیه اطلاعات موجود در آن از داده‌های مالی گرفته تا داده‌های غیر مالی در میان سیستم‌های متنوع تقسیم می‌شود و دقیقا منظور از عبارت «توزیع شده» موجود در انتهای این دفاتر کل، برگرفته از همین ساختار است.

آیا دفتر کل توزیع شده همان بلاک چین است؟!

احتمالا در بسیاری از مقالات دو عنوان «بلاک چین» و «دفتر کل توزیع شده» را در کنار هم مشاهده کرده‌اید و چنین تصور می‌کنید که این دو فناوری در واقع دو عنوان برای یک ماهیت هستند؛ اما چنین تصوری درست نبوده و بلاک چین‌ها صرفا یکی از انواع دفاتر کل توزیع شده (DLT) هستند که از دانش رمزنگاری و زبان سالیدیتی برای ذخیره‌سازی اطلاعات در زنجیره‌های بلوکی کمک گرفته و در شبکه P2P توزیع و مدیریت می‌شوند؛ این درحالی است که در مطالب فوق مشاهده کردید که فناوری DLT در واقع یک پایگاه داده ایمن را فراهم می‌آورد که پس از ذخیره اطلاعات امکان حذف آن از کاربران سلب شده و به صورت لحظه‌ای به روزرسانی می‌شوند. 

با چنین توضیحی این مطلب روشن می‌شود که هر بلاک چین نوعی DLT بوده ولی هر DLT بلاک چین نیست و در میان آن‌ها رابطه عموم خصوص مطلق برقرار است. از انواع دیگر دفتر کل توزیع شده می‌توان به مواردی همچون رادیکس، تنگل، هش گراف و هولوچین اشاره کرد.

مقایسه دفتر کل توزیع شده با دفاتر کل سنتی

مسلما نگاه مقایسه‌ای و تطبیقی می‌تواند درک روشن‌تری از مفهوم نوین دفتر کل توزیع شده را در اختیار ما قرار دهد و برای دست یابی به چنین نگاه روشنی ضرورت دارد که این مفهوم نوین را با نسخه‌های قبلی خود یعنی دفاتر کل سنتی مورد مقایسه قرار دهیم. عموما این دو دفتر را می‌توان از 4 جنبه میزان امنیت، هزینه، شفافیت و سرعت انجام کارها مورد بررسی قرار داد که در ادامه به طور تفصیلی به بررسی موارد گفته شده می‌پردازیم:

میزان شفافیت

مسلما مهم‌ترین ویژگی دفاتر کل سنتی در متمرکز بودن آن‌ها در یک سرور مرکزی خلاصه شده و در چنین حالتی هیچ کدام از کاربران اطلاعات دقیقی در ارتباط با کارهایی که در سیستم صورت می‌گیرد نخواهند داشت و دسترسی آن‌ها به اطلاعات بسیار محدود بوده و این سیستم می‌تواند بدون کسب هرگونه اجازه خاصی از این افراد، اهداف دلخواه خویش را دنبال کرده و به بیان بهتر، فاقد هرگونه شفافیت لازم است؛ در طرف دیگر ماجرا دفتر کل توزیع شده قرار دارد که در آن کلیه اطلاعات در میان کاربران شبکه به اشتراک گذاشته شده و کلیه این نسخه‌های موجود در میان این نودها نسخه اصلی تلقی می‌شود و صرفا یک نسخه اصلی از داده‌ها وجود ندارد. با توجه به وجود چنین سطح از شفافیتی، عملا امکان انجام هرگونه تقلب از کاربران سلب شده است.

وجود واسطه‌ها و تحمیل هزینه‌ها

یکی از ویژگی‌های دیگری که موجب تمییز دفتر کل توزیع شده از دفاتر کل سنتی شده است به ویژگی مربوط به وجود واسطه‌ها و تحمیل هزینه‌ها ارتباط دارد. در دفاتر کل سنتی ما با واسطه‌هایی مواجه هستیم که برای انجام کارها هزینه‌های قابل توجهی را به عنوان کارمزد از ما دریافت می‌کنند، به عنوان مثال شما در یک سیستم سنتی اگر قصد انتقال وجه به وسیله بانک را داشته باشید، در این حالت باید مبلغی را به عنوان کارمزد به بانک که نقش واسطه انتقال را بازی می‌کند، بپردازید و حال آن که در دفاتر نوین DLT به دلیل حذف کلیه واسطه‌ها، نیازی به پرداخت هیچگونه کارمزد خاصی نخواهید داشت و به این شکل در هزینه‌های روزمره خویش نیز صرفه‌جویی می‌کنید.

سطح امنیت

به هنگامی که از یک سرور مرکزی سخن می‌گوییم احتمال نابودی یا حتی سرقت داده‌ها و اطلاعات به دلیل حمله هکری یا بروز باگ و خرابی در این سرور، امری بسیار محتمل بنظر می‌رسد و حتی این احتمال نیز وجود دارد که خود این سرور از این اطلاعات سواستفاده کرده و بنا به انگیزه‌های مختلفی، اطلاعات محرمانه کاربران خویش را افشا نماید! موارد گفته شده در سیستم نوین دفتر کل توزیع شده راه ندارند؛ چراکه ویژگی بارز و اصلی این دفاتر در تمرکززدایی بوده و به همین علت به لحاظ تامین امنیت اطلاعات دست بالاتر را در مقایسه با دفاتر سنتی دارند و صرفا زمانی در این سیستم‌ها اختلالاتی ایجاد می‌شود که بیش از 50 درصد کاربران شبکه با همدیگر تبانی نمایند که با توجه به تعداد بسیار بالای این کاربران، عملا چنین اتفاقی محال و غیرعملی به نظر می‌رسد.

سرعت و میزان دسترسی

تا حال به این مسئله فکر کرده‌اید که چرا روند انجام کارها در بانک‌ها به کندی صورت می‌گیرد؟ مسلما پاسخ این سوال در وجود واسطه‌ها و محدودیت‌هایی است که آن‌ها ایجاد می‌کنند. شیوه ثبت اطلاعات در دفاتر کل سنتی دارای فرآیند طولانی بوده و متاسفانه این واسطه‌ها نیز در هر ساعتی از شبانه روز در دسترس نیستند! مثلا شما نمی‌توانید در ساعت 3 بامداد از خدمات حضوری بانک‌ها برای افتتاح حساب، دریافت وام و غیره استفاده نمایید؛ چراکه زندگی بشری دارای محدودیت‌هایی است؛ اما چنین مسئله‌ای در دفتر کل توزیع شده مطرح نبوده و به دلیل حذف واسطه‌ها شما در هر ساعتی از شبانه روز قادر به انجام معاملات مختلف نظیر خرید بیت کوین خواهید بود.

ایجاد دفتر کل توزیع شده (DLT)؛ انقلابی عظیم در حوزه ثبت داده‌ها

با گذشت زمان و پیشروی در تونل زمان، به دلیل ظهور برخی مفاهیم جدید که زندگی بشری را در ظاهر پیچیده ولی در باطن راحت می‌کنند، با اصطلاحات و مفاهیم جدیدی روبه‌رو می‌شویم که شاید در طول 10 سال گذشته در مخیله ما هم نمی‌گنجیدند! مفهوم دفتر کل توزیع شده یکی از این فناوری‌های نوظهور است که به دلیل مزایا و ویژگی‌های قابل توجه خویش توانست به راحتی سیستم‌های سنتی را کنار زده و بستری امن‌تر برای ثبت و حفظ داده‌ها در یک شبکه کامپیوتری را فراهم نماید. با توجه به اهمیت این تکنولوژی نوین در دگرگون ساختن چهره زندگی بشری و کاربرد آن در بلاک چین ما این مقاله از بلاگ کریپتوباز را به معرفی و بررسی دقیق دفتر کل توزیع شده اختصاص دادیم و همان طور که از پسوند «توزیع شده» روشن است، این دفاتر دارای ساختار غیرمتمرکزی بوده که کلیه داده‌ها را در اختیار کاربران قرار می‌دهند و به دلیل عدم وجود یک سرور مرکزی و متمرکز احتمال هرگونه ایجاد خرابی یا سرقت اطلاعات در آن‌ها به صفر رسیده است. دفاتر کل توزیع شده با حذف واسطه‌ها نه تنها به کاربران در حوزه صرفه‌جویی در پرداخت‌های روزانه کمک کرده‌اند، بلکه سرعت انجام کارها را نیز بالاتر برده‌اند. ناگفته نماند که اگر در ارتباط با مفهوم دفتر کل توزیع شده سوالی دارید که در این مقاله به آن اشاره‌ای نشده است، می‌توانید سوال خود را در بخش نظرات مطرح کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت به سوال شما پاسخ دهند.